Lễ hội Võ cổ truyền Bình Định - Nơi hội tụ tinh hoa võ học dân tộc
NSSC Gia LaiĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Trải qua hàng thế kỷ trui rèn trong lịch sử mở cõi và giữ nước, lễ hội Võ cổ truyền Bình Định đã vươn lên trở thành đại hội văn hóa thượng võ mang tầm vóc quốc tế, nơi hội tụ hàng trăm võ phái và hàng nghìn võ sư, môn sinh từ khắp năm châu. Sự kiện không chỉ tôn vinh hệ thống quyền thuật, binh khí uyên bác của miền đất Võ mà còn lan tỏa triết lý nhân văn võ đạo sâu sắc của dân tộc Việt Nam.
Khởi nguồn lịch sử và tầm vóc lễ hội Võ cổ truyền Bình Định
Sự ra đời và phát triển rực rỡ của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định bắt nguồn từ nền tảng lịch sử võ học lâu đời bậc nhất miền Trung Việt Nam. Trên mảnh đất giao thoa giữa dãy Trường Sơn hùng vĩ và biển Đông khoáng đạt, nghệ thuật võ thuật không đơn thuần là kỹ năng tự vệ mà đã kết tinh thành một hệ giá trị văn hóa tinh thần thấm sâu vào cốt cách con người bản địa.
Mạch nguồn võ học Tây Sơn trên miền đất Võ
Trong lịch sử văn hóa Việt Nam, câu ca dân gian về miền đất con gái biết đi quyền, con trai biết múa roi đã khắc họa đậm nét truyền thống thượng võ của cư dân vùng châu thổ sông Côn và bán đảo Phương Mai. Từ thế kỷ mười lăm đến thế kỷ mười tám, quá trình khai khẩn đất đai và bảo vệ xóm làng đã thúc đẩy sự giao thoa giữa các dòng võ gia truyền với võ thuật bản địa, hình thành nên diện mạo đặc sắc của Võ cổ truyền Bình Định.
Đỉnh cao đưa võ học nơi đây trở thành biểu tượng sức mạnh dân tộc gắn liền với thời đại Tây Sơn vào nửa cuối thế kỷ mười tám. Dưới ngọn cờ đại nghĩa của vua Thái Đức Nguyễn Nhạc, thiên tài quân sự Hoàng đế Quang Trung Nguyễn Huệ và Đông Định Vương Nguyễn Lữ, các võ sư kiệt xuất cùng danh tướng như nữ tướng Bùi Thị Xuân, Thiếu phó Trần Quang Diệu đã hệ thống hóa quyền pháp, đao pháp, côn pháp thành nghệ thuật chiến trận lợi hại. Năm 2012, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh Võ cổ truyền Bình Định vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nối tiếp mạch nguồn các kỳ hội võ mùa xuân tại lễ hội Đống Đa Tây Sơn và lễ hội Đổ giàn An Thái.
Hành trình vươn tầm Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền
Được khởi xướng lần đầu vào năm 2006 và duy trì định kỳ hai đến ba năm một lần dưới tên gọi Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam, lễ hội Võ cổ truyền Bình Định đã khẳng định vị thế là sự kiện văn hóa đối ngoại trọng điểm của quốc gia. Qua tám kỳ tổ chức liên tiếp, quy mô sự kiện đã mở rộng lên tới hơn 60 đến 80 đoàn võ thuật đến từ các tỉnh thành Việt Nam và gần 30 quốc gia như Pháp, Ý, Nga, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Maroc hay Algérie.
Điểm khác biệt căn bản của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định so với một giải đấu thể thao đơn thuần nằm ở tính chất tôn vinh và lan tỏa văn hóa di sản. Hàng nghìn đại võ sư, võ sư và môn sinh mang nhiều màu da, ngôn ngữ khác nhau khi đặt chân tới Quy Nhơn và Tây Sơn đều có chung tâm nguyện hành hương về cội nguồn võ học Việt Nam, giao lưu học thuật và thắt chặt tình hữu nghị quốc tế dưới mái nhà chung võ đạo.
| Tiêu chí bách khoa lễ hội | Nội dung định danh và thông tin chuẩn xác | Giá trị di sản và ý nghĩa văn hóa |
|---|---|---|
| Tên gọi sự kiện | Lễ hội Võ cổ truyền Bình Định (Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam) | Đại hội văn hóa thượng võ tôn vinh di sản võ học cổ truyền dân tộc Việt Nam |
| Chu kỳ và thời gian | Tổ chức định kỳ 2 – 3 năm/lần (thường vào mùa hè tháng 7 hoặc tháng 8) | Phối hợp cùng các kỳ hội võ đầu xuân tại các làng võ cổ truyền trong tỉnh |
| Không gian tâm điểm | Quảng trường trung tâm Quy Nhơn, Bảo tàng Quang Trung và các võ đường truyền thống | Kết nối không gian lễ hội đô thị biển với hệ thống tổ đường tại Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước |
| Nghi thức tâm linh | Lễ dâng hương tổ đường tại Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt và Đài Kính Thiên | Tưởng niệm Hoàng đế Quang Trung, các bậc tiền hiền khai sáng và truyền dạy võ học |
| Nội dung chuyên môn | Biểu diễn quyền thuật cổ truyền, thập bát ban binh khí, đối luyện và hội thảo võ học | Bảo tồn nguyên bản các bài quyền quy định và tinh hoa dị phái của các làng võ cổ |
| Quy mô giao lưu | Quy tụ 60 – 80 đoàn võ thuật trong nước và quốc tế với hơn 1.200 – 1.500 võ sư, võ sinh | Thúc đẩy giao lưu võ thuật quốc tế và hồ sơ đề cử di sản văn hóa phi vật thể UNESCO |
Không gian trình diễn và nghi thức lễ hội Võ cổ truyền Bình Định
Cấu trúc không gian và nghi thức của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định được thiết kế như một cuộc hành trình văn hóa xuyên suốt từ cội nguồn lịch sử thiêng liêng tới đại vũ đài trình diễn nghệ thuật đương đại. Mọi hoạt động đều đặt sự tôn kính tiền nhân và đạo lý tôn sư trọng đạo lên vị trí trang trọng nhất.
Nghi thức dâng hương tại Bảo tàng Quang Trung
Trước khi bước vào các đêm hội trình diễn, nghi thức mở đầu thiêng liêng của mọi kỳ lễ hội Võ cổ truyền Bình Định là lễ dâng hương tổ đường được cử hành trọng thể tại Đài Kính Thiên trên núi Ấn và quần thể Bảo tàng Quang Trung Bình Định ở huyện Tây Sơn. Trong trang phục võ phục truyền thống chỉnh tề mang sắc hiệu riêng của từng môn phái, các vị đại lão võ sư trong nước cùng trưởng đoàn các võ phái quốc tế thành kính xếp hàng tiến qua cổng tam quan vào sân Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt.
Trong tiếng nhạc lễ trầm mặc hòa cùng nhịp trống trận ngân vang, đại diện các thế hệ võ sư dâng hoa, dâng hương và đọc chúc văn bẩm cáo trước anh linh Hoàng đế Quang Trung cùng các bậc tiền nhân khai sáng võ học dân tộc. Hình ảnh những võ sư ngoại quốc trang nghiêm chắp tay cúi đầu hành lễ theo nghi thức cổ truyền Việt Nam dưới mái điện thờ cổ kính tại làng Kiên Mỹ luôn mang lại xúc cảm sâu sắc, khẳng định sức cảm hóa bền vững của đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Không gian hội tụ các dòng phái võ thuật cổ truyền
Sau nghi lễ dâng hương tại cội nguồn Tây Sơn, tâm điểm trình diễn của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định diễn ra tại Quảng trường trung tâm thành phố Quy Nhơn bên bờ biển Đông. Đêm khai mạc Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam được dàn dựng như một đại cảnh sử thi nghệ thuật ngoài trời với sự tham gia của hàng nghìn nghệ sĩ, nghệ nhân nhạc võ và võ sinh, tái hiện bức tranh lịch sử từ hào khí trống trận Tây Sơn tới màn diễu hành rực rỡ của các đoàn võ thuật năm châu.
Không gian lễ hội còn lan tỏa ra khắp các quảng trường, công viên và đường phố thông qua hoạt động biểu diễn võ thuật đường phố và đêm hội giao lưu giữa các đoàn. Hàng trăm môn sinh trong nước và quốc tế cùng đồng diễn các bài quyền căn bản, tạo nên bầu không khí tinh thần thượng võ hào sảng, khỏe khoắn và tràn đầy năng lượng.
Tinh hoa quyền thuật và binh khí tại lễ hội Võ cổ truyền Bình Định
Giá trị học thuật cốt lõi làm nên danh tiếng của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định chính là sự phô diễn toàn diện hệ thống kỹ thuật võ học cổ truyền đồ sộ, quy tụ đầy đủ quyền thuật tay không, binh khí cổ, nội công tâm pháp và đối luyện. Mỗi bài quyền, đường roi xuất hiện trong lễ hội đều kết tinh triết lý âm dương ngũ hành và kinh nghiệm thực chiến của cha ông.
Hệ thống bài quyền đặc trưng và thập bát ban binh khí
Trong các ngày diễn ra lễ hội Võ cổ truyền Bình Định, giới chuyên môn và công chúng có dịp chiêm ngưỡng bức tranh đa sắc của quyền thuật cổ truyền cùng hệ thống thập bát ban binh khí (mười tám loại vũ khí cổ truyền gồm đao, thương, kiếm, kích, phủ, việt, câu, xoa, tiên, giản, chùy, qua, côn, trượng, xà, máu, khiên). Các đoàn võ thuật lần lượt trình diễn những tuyệt kỹ danh trấn đã làm nên thương hiệu đất Võ:
- Tinh hoa quyền pháp cổ truyền - Nổi bật với các bài đại quyền mang đậm bản sắc Tây Sơn như Ngọc trản quyền (uyển chuyển mà cương mãnh gắn với chén ngọc xuất quân), Lão mai quyền (hình tượng cây mai già vượt qua bão tuyết), Hùng kê quyền (do Đông Định Vương Nguyễn Lữ sáng tạo từ thế gà chọi), Thần đồng quyền và Yến phi quyền.
- Nghệ thuật Roi (Trường côn) đất Võ - Thể hiện câu phương ngôn "Roi Thuận Truyền, quyền An Thái" qua các bài Thái sơn côn, Độc lập côn, Hoành sơn côn với kỹ thuật "roi đi sinh tử" biến ảo khôn lường, công thủ toàn diện hai đầu roi.
- Tuyệt kỹ đại đao, song kiếm và binh khí đặc dị - Tái hiện thần thái uy dũng của bài Song phượng kiếm gắn liền với Đô đốc Bùi Thị Xuân, bài Siêu xung thiên (đại đao khắc chế kỵ binh), cùng các loại binh khí gắn với dụng cụ lao động nông nghiệp như đòn gánh, liềm, cào cỏ, quạt và ghế đẩu.

Hoạt động hành hương về các võ đường danh tiếng
Chương trình giàu bản sắc văn hóa nhất của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định là chuyến hành hương đưa các đoàn giao lưu võ thuật quốc tế trực tiếp về thăm và biểu diễn tại các võ đường truyền thống lâu đời ở Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước và Phù Cát. Các võ sư và môn sinh quốc tế được bước vào không gian sân đất nện rợp bóng tre xanh của làng võ An Thái, làng võ Thuận Truyền, chùa Long Phước hay võ đường Phan Thọ, Lý Xuân Hỷ, Hồ Sừng.
Tại làng An Thái bên dòng sông Côn — vùng đất nổi danh với nghề làm bún cổ truyền của làng nghề bún Song Thằn An Thái — chủ và khách cùng dâng hương trước bàn thờ tổ sư, nâng chén rượu Bàu Đá Bình Định nồng đượm và luân phiên biểu diễn những bài quyền tâm đắc nhất của môn phái mình trong tiếng trống chầu rộn rã của dân làng.
Sự giao hòa giữa võ học và nghệ thuật diễn xướng
Không tách rời khỏi đời sống văn hóa dân gian, lễ hội Võ cổ truyền Bình Định luôn tôn vinh mối quan hệ hữu cơ giữa võ thuật cổ truyền với các loại hình nghệ thuật diễn xướng và nghề thủ công bản địa. Người xem dễ dàng nhận thấy sự tương đồng kỳ diệu giữa thân pháp, bộ pháp, nhãn pháp của võ cổ truyền với vũ đạo ước lệ của nghệ thuật Hát bội Bình Định mà danh nhân Đào Tấn từng dày công vun đắp.
Cạnh đó, những đêm hội bên quảng trường biển Quy Nhơn còn ngân vang câu hát của nghệ thuật Bài chòi dân gian Bình Định cùng hoạt động trưng bày những chiếc nón ngựa dẻo dai của làng nón ngựa Phú Gia, vật dụng từng gắn liền với hình ảnh các võ tướng Tây Sơn trên lưng chiến mã.
Giá trị bảo tồn di sản của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định
Trải qua gần hai thập kỷ tổ chức liên tục và bài bản, lễ hội Võ cổ truyền Bình Định đã chứng minh vai trò trụ cột trong công tác bảo tồn, nghiên cứu khoa học và quảng bá di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Lễ hội không chỉ giữ lửa đam mê võ học cho thế hệ trẻ trong nước mà còn trở thành nhịp cầu văn hóa kết nối Việt Nam với bạn bè năm châu.
Triết lý nhân văn võ đạo và tinh thần hòa hiếu
Điểm cốt lõi tạo nên sức thu hút của lễ hội Võ cổ truyền Bình Định đối với hàng vạn môn sinh quốc tế chính là triết lý võ đạo vị nhân sinh và tinh thần yêu chuộng hòa bình của người Việt Nam. Trong truyền thống giáo dục của các võ đường truyền thống đất Võ, người thầy trước khi dạy học trò cầm đao, cầm kiếm luôn dạy lễ nghĩa, lòng hiếu thảo, sự khiêm cung và đạo lý bảo vệ lẽ phải, che chở kẻ yếu. Tại các hội thảo khoa học quốc tế trong khuôn khổ lễ hội, các học giả và đại võ sư thế giới đều đánh giá cao sự kết hợp giữa Võ và Văn trong di sản võ học Bình Định.
Lan tỏa bản sắc văn hóa thượng võ ra thế giới
Từ thành công của các kỳ Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam, công tác bảo tồn Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này đã bước sang giai đoạn phát triển mang tính hệ thống và bền vững hơn. Hàng trăm bài quyền cổ, bài binh khí và thảo bộ đối luyện của các lão võ sư đã được sưu tầm, số hóa và đưa vào giảng dạy trong trường học cũng như các câu lạc bộ võ thuật, tạo cơ sở khoa học vững chắc hướng tới hồ sơ trình UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Trong hành trình gìn giữ và số hóa kho tàng di sản văn hiến đặc sắc của địa phương, chuyên trang Gia Lai NSSC luôn đồng hành cung cấp hệ thống tư liệu bách khoa toàn diện về lịch sử, danh nhân, làng nghề và các lễ hội truyền thống. Mỗi kỳ mở hội nơi miền đất Võ trời Văn, tiếng trống trận hào hùng và những đường quyền uy dũng trong lễ hội Võ cổ truyền Bình Định lại một lần nữa khẳng định sức sống trường tồn của bản sắc văn hóa Việt Nam.
NSSC Gia Lai
gialai.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Gia Lai.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Gia Lai.
Bài liên quan
Lễ hội Hoa Dã Quỳ Chư Đăng Ya - Sắc vàng rực rỡ trên miệng núi lửa cổ
Lễ hội Hoa Dã Quỳ Chư Đăng Ya diễn ra tháng 11 hằng năm tại huyện Chư Păh, tôn vinh mùa hoa dã quỳ vàng rực cùng di sản cồng chiêng, thổ cẩm người Gia Rai.
Chả ram tôm đất Bình Định - Tinh hoa thức quà giòn thơm từ vùng đầm nước lợ
Chả ram tôm đất Bình Định hòa quyện vị ngọt săn chắc của tôm đất đầm Thị Nại, thịt ba chỉ, hành hương và vỏ bánh tráng phơi nắng giòn rụm đậm hồn quê xứ Nẫu.
Bánh ít lá gai Bình Định - Thức quà dẻo thơm mang dáng hình tháp cổ xứ Nẫu
Bánh ít lá gai Bình Định mang dáng hình tháp Chăm cổ kính, kết tinh vị dẻo thơm của nếp mới quết lá gai cùng nhân đậu xanh dừa sên gừng đậm tình quê xứ Nẫu.



